Kayseri’de gerçekleştirilen 57’nci TÜBİTAK Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması Bölge Sergisi’nde, 17 yaşındaki lise öğrencisi Kadri Viçitirni ve ekibi, sorgum bitkisinden kansere yönelik ilaç tasarımı projesiyle öne çıktı. Yaklaşık iki yıl önce başlatılan çalışma, son iki ayda ekip katılımıyla yoğunlaştırılarak Hesaplamalı İlaç Tasarım Merkezi’nde (HİTMER) yapılan analizlerle geliştirildi.
İstanbul’da yaşayan Kadri Viçitirni, projeye danışman öğretmeni Gökhan Hallemir ile başladı. Çalışmaya daha sonra Nehir Meriç ve Kayseri’de yaşayan Rana Köroğlu da dahil oldu. Proje sürecinde Türkiye’nin ilk ve en büyük Hesaplamalı İlaç Tasarım Merkezi olan HİTMER’de, Prof. Dr. Serdar Durdağ ve Mine İsaoğlu’nun danışmanlığında bilgisayar destekli analizler gerçekleştirildi.
Sorgum bitkisinin Türkiye’de özellikle Adana ve Bursa çevresinde yetiştirildiğini belirten Viçitirni, bitkinin hızlı büyüme özelliği ve düşük su ihtiyacıyla dikkat çektiğini ifade etti. Ana vatanı Afrika olan sorgumun, uzun kök yapısı sayesinde az suyla verimli şekilde yetişebildiği kaydedildi.
İlaç geliştirme sürecinde sorgum bitkisinin HPLC yöntemiyle ekstrakte edildiğini aktaran ekip, elde edilen moleküllerin Swiss Target Prediction sistemine yüklendiğini ve belirli proteinlerle etkileşimlerinin incelendiğini bildirdi. Bağlanma enerjileri ölçülerek moleküllerin ilaç adayı olup olmadığı değerlendirildi. Yapılan analizlerde moleküllerin sahte bağlanma göstermediği ve ilaç adayı potansiyeli taşıdığı sonucuna ulaşıldığı belirtildi. İn silico testlerin HİTMER’de tamamlandığı ifade edildi.
Kadri Viçitirni, günümüzde kullanılan kanser ilaçlarının ortalama doking skorlarının yaklaşık eksi 7,5 seviyesinde olduğunu, proje kapsamında elde edilen moleküllerin ise eksi 9,86 doking skoruna ulaştığını açıkladı. Bu skorların özellikle meme kanseri, rahim ağzı kanseri ve pankreas kanserinde etkili olduğu belirtilen SEDEF proteinleri üzerinde elde edildiği bildirildi.
Proje ekibi, çalışmayı TÜBİTAK yarışmaları aracılığıyla daha ileri aşamaya taşımayı ve uluslararası platformlarda Türkiye’yi temsil etmeyi hedeflediklerini kaydetti. Önümüzdeki süreçte HİTMER bünyesinde çalışmaların sürdürülmesinin planlandığı belirtildi.
