Emeklilik Oranı Tarihi Zirvede! SGK Verileri Endişe Yaratıyor

Türkiye’de emekli sayısının çalışan sayısına oranı, 2024’te dikkat çekici bir şekilde gerilemeye devam ediyor. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) verilerine göre 2023 sonunda bir emekliye karşılık 1,58 çalışan varken, Haziran 2024 itibarıyla bu oran 1,55’e düştü. Aktif/pasif oranı olarak bilinen bu dengenin bozulduğu 58 ilde, yıl başından bu yana kayda değer bir düşüş yaşandı.

Aktif/pasif dengesi, sigortalı çalışan sayısının emekli ve gelir alan kişi sayısına oranı olarak tanımlanıyor. Aynı dosya üzerinden birden fazla kişinin maaş alabilmesi durumu, SGK verilerinde hem dosya bazında hem de kişi bazında açıklanıyor. Dosya sayısına göre yapılan hesaplamada 2023 sonunda 1,6 olan bu oran, 2024 Haziran ayında 1,63’e geriledi.

Son yıllara bakıldığında, 2009-2017 yılları arasında kısmi bir düşüş yaşansa da 2022 yılına kadar aktif/pasif oranında iyileşme kaydedilmiş ve 2022’de her bir emekliye karşılık 2,1 çalışan oranına ulaşılmıştı. Ancak, 2023 ve 2024’te Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesiyle emekli sayısı hızla arttı ve bu denge 1,63 seviyelerine geriledi. EYT öncesi döneme göre aktif/pasif dengesinde 0,5 puanlık bir düşüş yaşandı.

Gelecekte Daha Fazla Bozulma Bekleniyor

Ekonomik faktörler de bu dengenin gelecekte daha da bozulabileceğine işaret ediyor. Yüksek enflasyon nedeniyle 2025’te emekli olacak kişilere kıyasla 2024’te emekli olanlar daha yüksek maaş alacak. Bu durum, emeklilik taleplerinde bir yığılmaya neden oldu. Hükümet kanadından maaş bağlama oranlarında geçici bir iyileştirme yapılabileceği sinyalleri verilse de bu konuda henüz resmi bir taahhüt gelmedi.

Türkiye’de çalışan sayısının emekli aylığı alanlara oranı, sosyal güvenlik sisteminin gelecekteki sağlığı açısından önemli bir gösterge olarak değerlendiriliyor. Genç nüfus oranındaki durağanlık, nüfus yaşlanmasıyla birlikte 2030’lu yıllardan itibaren Türkiye’nin genç nüfus avantajını kaybedeceğini gösteriyor. Uzmanlar, bu sorunun emeklilik yaşının yükseltilmesiyle çözülebileceğini öne sürse de 2008’de yapılan düzenlemeyle uzun süre çalışmanın avantajının azalması, çalışanların erken emekliliğe yönelmesine neden oluyor.

İller Bazında Dengenin Bozulması

Türkiye’de 2024 yılının ilk yarısında 58 ilde aktif/pasif dengesinde bozulma gözlemlendi. Bu iller arasında İstanbul, Ankara, İzmir, Kocaeli, Gaziantep, Adana, Sakarya ve Bursa gibi sanayi ve nüfus yoğun şehirler yer alıyor. Bu illerde aktif/pasif oranında 0,01 puan ile 0,28 puan arasında düşüş kaydedildi. Üç ilde oran sabit kalırken, 20 ilde iyileşme yaşandı.

İyileşme gösteren iller genellikle turizm yoğun Aydın, Antalya, Muğla ile deprem sonrası toparlanma sürecindeki Kahramanmaraş, Adıyaman, Malatya ve Hatay gibi bölgelerde yoğunlaştı. Ayrıca Edirne, Rize ve Trabzon gibi şehirlerde de iyileşme kaydedildi. İyileşme oranı turizmde iyi bir dönem geçiren Antalya’da 0,31 puan ile zirve yaptı.

Çalışandan Fazla Emekli Olan İller

SGK verilerine göre, Haziran 2024 itibarıyla 6 ilde emekli ve maaş alan kişi sayısı, çalışan sayısından fazla. Bu iller Balıkesir, Çorum, Giresun, Sinop, Zonguldak ve Bartın olarak sıralanıyor. Bu illerdeki emekli sayısının yüksekliği, sosyal güvenlik sistemi üzerindeki baskıyı daha da artırıyor.

Gelecekte, özellikle çalışan sayısının azaldığı, nüfus yaşlanmasının hızlandığı bir ortamda, sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği konusunda endişeler artıyor.