Develi'de 1905 Ermeni Ayaklanması: Madam Serupi'nin Liderliği ve Tarihi İzleri

Tarihi Bir Ayaklanma: 1905 Develi Olayları

Develi’de 1905 yılında meydana gelen Ermeni ayaklanması, Everek semtinin Kilise Mahallesi’nde yaşayan Ermeni cemaatinden Hacı Rehde ve Madam Serupi isimli şahısların kışkırtmalarıyla başladı. Bu iki kişi, çarşıdaki Ermeni esnafa dükkânlarını kapatmaları gerektiğini bildirerek büyük bir provokasyona öncülük etti. Özellikle Serupi’nin, hem kadın olması hem de bomba yapımında etkin rol oynaması, olayları tarihsel açıdan dikkat çekici kıldı.

Ayaklanmanın Etkileri

Olaylar sırasında Ermenilerin Osmanlı Devleti’ne karşı organize bir şekilde hareket ettiği, dükkân kapatma eylemleriyle toplumsal düzeni bozmayı hedefledikleri anlaşıldı. Tarihi kayıtlara göre, bu süreçte dükkânların kapatılması ve bomba yapımı faaliyetleri gibi eylemler, Ermeni cemiyetlerinin organize yapısını gözler önüne serdi.

Madam Serupi’nin Rolü ve Sonuçları

1905 olaylarında lider konumunda olan Madam Serupi, gerek dükkân kapatma eylemlerinde gerekse bomba yapımında aktif bir rol oynadı. Osmanlı arşivlerinde "bayan terörist" olarak kayıtlara geçen Serupi, ayaklanmanın merkezinde yer aldı. Onun liderliği, Ermeni cemaatinin Osmanlı Devleti’ne karşı giriştiği terör faaliyetlerinin ne denli etkili olduğunu gösterdi.

Yargılama Süreci ve Cezalandırma

1905 ayaklanmalarına dair yargılamalar, Osmanlı Devleti tarafından 1916 yılında tamamlandı. Ayaklanmaya öncülük eden Madam Serupi, eylemleri nedeniyle Osmanlı hukuk kuralları çerçevesinde cezalandırıldı. Bu süreç, tarihçiler tarafından terör eylemlerinin sonuçlarının ve Osmanlı’nın hukuk sisteminin bir örneği olarak değerlendirildi.

Tarihsel Araştırmalar ve Yeni Bulgular

Selçuk Kılınç ve Metin Kopar’ın Tarih Okulu Dergisi’nin 2024 yılı Aralık sayısında yayımlanan çalışması, 1905 Develi Ermeni Ayaklanması’nın tarihsel sürecini kapsamlı bir şekilde ele aldı. Araştırma, arşiv belgeleri ışığında ayaklanmaların detaylarını ve etkilerini ortaya koyarak, bu olayların tarih literatüründeki yerini güçlendirdi.

Kaynak: Tarih Okulu Dergisi, Sayı 73, 2024 Aralık.

Haber Derleyen: Nezir Ötegen - Develi